Schoolboeken

Wat zijn de precieze regels omtrent schoolboeken? Wat kan, wat moet en wat mag op dit gebied? Lees er meer over in dit artikel.

In het verleden is er veel te doen geweest rondom de invoering van de ‘gratis’ schoolboeken. Een deel van de scholen hield zich niet (volledig) aan de wetten en regels. Er waren veel klachten van ouders over scholen die de borg verplicht stelden en verzendkosten in rekening brachten. Mede naar aanleiding van een zwarte lijst die de VOO opstelde en na overleg met de VOO zijn er heldere richtlijnen opgesteld waarin duidelijk is dat ouders nooit verplicht kunnen worden gesteld tot het betalen van borg.

Wat kan, wat moet en wat mag er eigenlijk?

Boeken en borg: samenvatting

De volgende zeven punten zijn belangrijk om te weten met betrekking tot schoolboeken en borg:

  1. Als het bestuur borg wil vragen voor schoolboeken, dient er eerst instemming te worden gevraagd van de oudergeleding van de medezeggenschapsraad (artikel 14 lid 2d WMS)
  2. Verzendkosten van boekenpakket komen altijd voor rekening van de school.
  3. De school mag een borg vragen van de ouders, maar dit is niet verplicht. Zelfs als de school hiervoor geen voorzieningen treft, voorziet het Burgerlijk Wetboek (BW) in de mogelijkheid om schade aan eigendommen van de school, waaronder boeken, te verhalen op de veroorzaker van de schade. Er kan worden overwogen om geen borg te vragen, omdat de administratieve lasten voor het vragen van borg hoger kunnen zijn dan de uiteindelijke kosten van ouders die de schade achteraf niet betalen.
  4. De voorwaarden voor het vragen van borg zijn: (1) de boekenleverantie kan niet afhankelijk worden gesteld van het betalen van de borg, (2) de vrijwilligheid van het betalen van de borg moet duidelijk worden aangegeven aan de ouder en (3) bij bestelling van schoolboeken moeten ouders in staat zijn te kiezen of zij wel of niet instemmen met het betalen van een borg voor de schoolboeken. Dit kan heel eenvoudiger door het aanvinken van een vakje bij waar dit wordt gevraagd.
  5. Het is van belang dat er overeenstemming is over schade aan boeken, zowel bij ontvangst als bij inleveren van boeken. Het ophalen en inleveren van de boeken op school verdient dan ook de voorkeur.
  6. De school behoort ouders ruim voor de zomervakantie duidelijk te maken hoe de boekenleverantie in zijn werk gaat en hoe de borg is geregeld.
  7. Voor alle zaken waarvoor de school bekostiging ontvangt mag geen ouderbijdrage worden gevraagd.

Omgaan met borg

De meeste scholen stellen in mei hun boekenlijsten vast. Daarbij worden ook beslissingen genomen over de wijze waarop er met de borg wordt omgegaan. Met welke zaken moet hierbij rekening gehouden worden?

Intern of extern

Scholen kiezen voor een intern of een extern boekenfonds. Bij een intern boekenfonds beheert en distribueert de school de boeken zelf. Bij een extern boekenfonds worden het beheer en de distributie van de boeken uitbesteed aan een boekendistributeur. Het uitbesteden scheelt de school veel werk. De complexe logistiek en verantwoordelijkheid wordt uitbesteed aan gespecialiseerde ondernemingen. Er worden door de distributeurs wel extra kosten berekend voor deze dienstverlening. 

Verzendkosten

Verzendkosten van boekenpakketten komen altijd voor rekening van de school. De kosten mogen nooit in rekening worden gebracht bij de ouders. Wel kan een distributeur verzendkosten in rekening brengen voor de niet verplichte woordenboeken, rekenmachines e.d. die via hem worden geleverd.

Instemmingsrecht ouders (WMS)

Als het bestuur een borg wil vragen, moet het instemming vragen van de oudergeleding (artikel 14 WMS, lid 2, onder d). Na instemming moeten de ouders hiervan op de hoogte worden gesteld en moet er melding van worden gemaakt in de schoolgids. Een afspraak met de medezeggenschapsraad is overigens niet bindend voor individuele ouders. Met andere woorden als de medezeggenschapsraad instemt betekent dat niet dat een ouder is verplicht de borg ook te betalen.

Borg

De school kan en mag een borg vragen van de ouders. Dat geldt zowel voor scholen die een intern boekenfonds hebben als scholen die een extern boekenfonds hebben. Het vragen van een borg is echter niet noodzakelijk. De boeken blijven namelijk eigendom van de school. Zelfs als de school geen enkele voorziening treft, voorziet het Burgerlijk Wetboek in de mogelijkheid om schade aan het eigendom van de school te verhalen op de veroorzaker. Een aparte bruikleenovereenkomst tussen school en ouder is dus niet nodig om schade te kunnen verhalen en daarmee overbodig. De wet biedt voldoende garanties.

Schade wordt verhaald

De vergelijking met andere schoolspullen die leerlingen gebruiken dringt zich op. Scholen vragen nooit borg als het gaat om het gebruik van tafels, stoelen, of boeken van de schoolbibliotheek die worden meegenomen naar huis. Leerlingen (en ouders) worden er wel op gewezen dat er zorgvuldig moet worden omgegaan met de eigendommen van een ander. Eventuele schade verhalen de scholen op de gebruiker. Dat geldt ook voor schoolboeken. Bij het bepalen van die schade kan worden uitgegaan van een levensduur van de boeken van bijvoorbeeld drie jaar. Na twee jaar bedraagt de schade dus een derde van de aanschafprijs, na drie jaar is de restwaarde nul.

Geen borg vragen geeft voordelen

Als scholen geen borg vragen, zullen zij met de boekendistributeur moeten overleggen over de garantstelling voor ouders die de borg niet betalen. Dat hoeft zeker niet negatief uit te pakken voor de school. Schade aan huurboeken wordt in overgrote meerderheid van de gevallen door ouders direct vergoed. De VO- Raad, de sectororganisatie in het voortgezet onderwijs schrijft dan ook in het advies aan de leden/schoolbesturen: “Overwogen kan worden geen borg te vragen. De administratieve kosten voor het vragen van borg zouden wel eens hoger kunnen zijn dan de uiteindelijke kosten van ouders die de schade achteraf niet betalen.” Het voorkomt ook veel papierwerk. Daarbij worden ouders die minder draagkrachtig zijn niet geconfronteerd met voor hen onbetaalbare hoge kosten aan het begin van het schooljaar.

Sommige schoolbesturen suggereren dat zij de borg moéten innen, omdat dit contractueel is vastgelegd met de boekhandelaar. Dat is niet juist en juridisch onhoudbaar. Scholen en boekendistributeurs kunnen niet gezamenlijk in een contract vastleggen dat anderen – namelijk de ouders – borg moeten betalen.

Voorwaarden

Ondanks bovenstaande overwegingen kan de school en/of uw medezeggenschapsraad toch besluiten een borg te vragen. In dat geval gelden de volgende voorwaarden:

  1. De school is en blijft altijd verantwoordelijk én aansprakelijk voor de wijze waarop de levering van de schoolboeken is georganiseerd, ook als dit volledig is uitbesteed.
  2. De borg kan worden beschouwd als een (onderdeel van de) vrijwillige ouderbijdrage. Er is echter één groot verschil. Bij het niet betalen van een ouderbijdrage kàn een leerling (volgens huidige wetgeving) van activiteiten worden uitgesloten. Dat kan niet bij schoolboeken. De school is hoe dan ook wettelijk verplicht de boeken te leveren. De boekenleverantie kan dus niet afhankelijk gesteld worden van het betalen van de borg.
  3. De vrijwilligheid van het betalen van de borg moet duidelijk worden aangegeven aan de ouder.
  4. Bij de bestelling van schoolboeken moeten ouders in staat zijn te kiezen of zij wel of niet instemmen met het betalen van een borg voor de schoolboeken. Dat kan heel eenvoudig door het aanvinken van een vakje.

Schade en vermissing

Het is van belang dat er overeenstemming is over de schade aan boeken, zowel bij ontvangst als bij inleveren van boeken. Bij interne boekenfondsen vindt de uitgifte en inlevering vaak plaats op school. Er kan dan ter plekke worden geconstateerd of er schade is, waarvan dan een notitie wordt gemaakt. Dat ligt ingewikkeld als de boeken per post worden gestuurd. Het controlemoment ontbreekt dan. Een ouder moet dan direct contact opnemen met de boekendistributeur en met hem de werkwijze afspreken. Zeker als de school een borg vraagt is het lastig, omdat zonder contact of overeenstemming de schade met de borg wordt verrekend. In het maatschappelijke verkeer is het gebruikelijk om de producten die worden gehuurd eerst te bekijken, voordat men borg betaalt. Het ophalen en inleveren van de boeken op school verdient dan ook nadrukkelijk de voorkeur.

Bij het inleveren mag normale verbruiksschade niet worden doorberekend. Er kan slechts schadevergoeding worden gevraagd bij vermissing en bij aantoonbare ‘mishandeling’ van de boeken. Belangrijk te weten daarbij is dat de bewijslast van de schade bij de distributeur ligt.

Communicatie

De school behoort ouders ruim voor de zomervakantie duidelijk te maken:

  • hoe de boekenleverantie in zijn werk gaat, waarom een borg wordt gevraagd als die wordt gevraagd,
  • wat de borgregeling inhoudt,
  • aangeven dat de borg vrijwillig is en
  • zeggen hoe met schade (vooraf en achteraf) en vermissing wordt omgegaan.

De gebruiksvoorwaarden, die bij de boekendistributeur gelden, zijn er op verzoek van de school. Vragen over deze voorwaarden moeten daarom altijd aan de school worden gesteld.

Switchende leerlingen

Leerlingen die halverwege het jaar switchen van leerweg, profiel, sector of opstromen of afstromen krijgen ook een tweede boekenpakket “om niet”.

Dyslexie, visuele handicap

Aangepaste boeken voor deze leerlingen moeten ook “om niet” worden verstrekt. De school bepaalt welke aangepaste leermiddelen noodzakelijk zijn voor het volgen van het onderwijs. Vervolgens kunnen de ouders op aanwijzing van de school leermiddelen bestellen.

Vrijwillige ouderbijdrage en leermiddelen

Op een aantal scholen is de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage van de school behoorlijk gestegen. Er zijn berichten dat er bijdragen worden gevraagd voor leermiddelen die onder de gratis schoolboeken vallen (bijvoorbeeld examenbundels). Dit is niet toegestaan. De hoofdregel is immers dat voor alle zaken waarvoor de school bekostiging ontvangt geen ouderbijdrage mag worden gevraagd.

Een samenvatting van de regelgeving over kosten voor schoolboeken en lesmaterialen in het voortgezet onderwijs leest u hier.

378.00 schoolkinderen in Nederland groeien op in armoede Op 28 maart organiseert de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) het landelijke congres School en Armoede. Voor de VOO is dit congres, dat plaatsvindt in e ...