Armoede op school

Armoede is helaas een hardnekkig probleem, ook in het onderwijs. Kinderen van armere ouders hebben vaak slechtere schoolprestaties, worden uitgesloten van deelname aan activiteiten en worden soms gepest vanwege het lage huishoudinkomen. Lees hier meer over wat scholen daaraan kunnen doen.

Wat is armoede?

Vaak denken mensen bij armoede niet aan Nederlandse gezinnen of kinderen. Toch is in Nederland ook sprake van structurele armoede, wat betekent dat deze mensen niet normaal mee kunnen doen in de Nederlandse samenleving vanwege financiële problemen. Zowel voor volwassenen als kinderen heeft dit grote gevolgen. In Nederland leven, blijkt uit onderzoek van het Centraal Planbureau, zo’n 230.000 kinderen in armoede, dat is zo’n 7,1% van alle kinderen in Nederland.

Er zijn veel negatieve gevolgen van het in armoede leven als kind. Op school zijn er negatieve effecten op de cognitieve ontwikkeling en leerprestaties van kinderen. Dit betekent dat kinderen die in armoede opgroeien vaak niet hun potentie kunnen ontwikkelen, waar kinderen van rijkere ouders dat wel kunnen. Bijvoorbeeld omdat kinderen van ouders met weinig geld geen bijles kunnen krijgen, minder goede schoolmaterialen moeten aanschaffen of na school moeten werken. Kinderen die opgroeien in armoede hebben een hogere kans om later zelf in armoede te leven. Door gelijke kansen voor kinderen te creëren, worden de negatieve gevolgen beperkt. Dat is een verantwoordelijkheid voor de overheid, de school en de samenleving als geheel.

Initiatieven vanuit school

Steeds vaker zien we gelukkig initiatieven vanuit school om te doen wat ze kunnen. Het oplossen van de grote kansenongelijkheid ligt bij de overheid, maar scholen zijn een uitstekende bron om de problemen te signaleren en waar mogelijk te tackelen. Een school kan in ieder geval:

• kinderen altijd meenemen bij alle schoolactiviteiten (sinds 1 augustus 2021 verplicht);
• het liefst geen vrijwillige ouderbijdrage meer heffen en activiteiten vanuit de overheidsbekostiging betalen;
• in gesprek gaan wanneer vermoedens zijn dat een kind beperkt wordt in zijn leren door te weinig financiële middelen thuis;
• een melding maken bij de gemeente/ouders doorverwijzen naar de gemeente voor hulp bij armoede (veel gemeenten hebben armoederegelingen die kunnen helpen);
• armoedebeleid in het schoolplan opnemen;
• het organiseren van schoolontbijt en/of -lunch.

Uit onderzoek van de VOO blijkt dat slechts 7,5% van de scholen armoedebeleid heeft geformuleerd. De VOO denkt dat scholen hier veel meer over kunnen nadenken. De medezeggenschapsraad (MR) op school kan een belangrijke rol spelen in het helpen formuleren van dit beleid. Bijvoorbeeld door het gebrek hierover aan te gaan met de schoolleider of door het schrijven van een initiatiefvoorstel.

Bij het ontwikkelen en vaststellen van financieel beleid worden keuzes gemaakt die grote impact kunnen hebben op leerlingen die in armoede opgroeien. Bijvoorbeeld een besluit als het wel of niet vragen van een vrijwillige ouderbijdrage voor activiteiten en schoolreizen. Er zijn schoolbesturen en scholen die besloten hebben dit niet meer te doen en de activiteiten en schoolreizen uit eigen middelen te financieren. Zij hebben besloten om 0,5 % van hun begroting te besteden aan deze activiteiten waardoor scholen/ouderraden verzekerd zijn van voldoende budget om schoolreizen en activiteiten te organiseren en er aan ouders geen vrijwillige ouderbijdrage meer hoeft te worden gevaagd

De wijze waarop een school de tussenschoolse opvang organiseert kan grote gevolgen hebben voor de financiën van ouders. Als er bijvoorbeeld voor een commerciële opvangorganisatie wordt gekozen kan het zijn dat niet alle leerlingen hier gebruik van kunnen maken. Veel scholen hebben om deze reden gekozen voor een continurooster. In dat geval hoeven ouders geen extra kosten te maken voor de opvang tussen de middag op school.

Tips voor de MR

Met de volgende 7 tips kan de MR rekening houden om focus te krijgen op armoede(beleid) op school.

Tip 1 Zorg voor goede medezeggenschap met respect voor elkaars standpunten en belangen.

Tip 2 Ken de doelgroep van de school. Weet of de ouders van de school wel of niet de gevraagde vrijwillige ouderbijdrage kunnen betalen.

Tip 3 Maak een overzicht van alle schoolkosten die ouders moeten maken om hun kind naar uw school te laten gaan.

Tip 4 Laat u informeren over de hulpverlening in en rondom de school als het gaat om ondersteuning bij armoede.

Tip 5 Organiseer als MR een ouderavond over opgroeien in armoede met ervaringsdeskundigen om het onderwerp bespreekbaar te maken met alle ouders op school.

Tip 6 Gebruik bij voorstellen de handreiking: Omgaan met armoede op school voor PO en VO van Mariëtte Lusse en Annelies Kassenberg.

Tip 7 Houd rekening met verborgen armoede. Ouders die het financieel moeilijk hebben, hebben recht op privacy hierover. De school mag op geen enkele manier hierover informatie uitwisselen met andere ouders. Neem de wetgeving van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) in acht.

Rol van de MR

De MR heeft een instemmingsrecht met betrekking tot het schoolplan (artikel 10 sub b WMS). Het is aan te raden dat in het schoolplan geformuleerd staat hoe de school omgaat met armoede op school. Armoede kan namelijk de leerprestaties beïnvloeden en de school moet beleid formuleren over hoe aan kwaliteitszorg wordt gedaan. Verder heeft de oudergeleding van de MR een instemmingsrecht met betrekking tot het beleid over de wijze waarop het bevoegd gezag en ouders informatie uitwisselen (artikel 13 lid 1 sub k en artikel 14 lid 2 sub g WMS). In dit beleid kan ook worden nagedacht over de wijze waarop de school omgaat met ouders die in armoede leven. Daarnaast moet binnen het taakbeleid van scholen duidelijk zijn wie verantwoordelijk is voor het signaleren van armoede en om leerlingen die in armoede opgroeien te ondersteunen. Dit kan worden opgenomen in het taakbeleid. De personeelsgeleding van de MR heeft een instemmingsbevoegdheid bij het vaststellen van het taakbeleid en het werkverdelingsplan (artikel 12 lid 1 sub h WMS).

De MR mag zelf initiatief nemen om beleid over armoede op school te ontwikkelen (artikel 6 lid 2 Wms) door zelf een voorstel te schrijven of door de directeur te vragen om armoedebeleid te ontwikkelen. De directeur moet binnen drie maanden een schriftelijke reactie aan de MR sturen, maar voordat dat gebeurt, biedt de directeur de MR de mogelijkheid om met hem/haar te overleggen over het initiatief van de MR. Scholen zijn wettelijk niet verplicht om armoedebeleid te formuleren, maar als het er om gaat om gelijke kansen voor alle kinderen te creëren, ligt dit wel voor de hand.

Meer weten over dit onderwerp?

Medezeggenschapsorganen en personen die lid zijn van de VOO kunnen elke schooldag contact opnemen met onze helpdesk met vragen over onderwijs en medezeggenschap. Verder hebben we een uitgebreid cursusaanbod en kunnen we begeleiden bij medezeggenschapskwesties.

Nog geen lid? Meer informatie over het lidmaatschap is op deze pagina te vinden, evenals de mogelijkheid om lid te worden. Naast contact met de helpdesk biedt het lidmaatschap voor medezeggenschapsorganen ook korting op alle cursussen en begeleiding, een gratis handboek voor nieuwe MR-leden en nog veel meer!