Column: Regiovorming en de rol van de medezeggenschapsraad

In december 2022 stuurden de toenmalige ministers Dijkgraaf en Wiersma van het Ministerie van Onderwijs een ‘Decemberbrief lerarenbeleid’ naar de Tweede Kamer. Daarin presenteerden zij regionale samenwerking tussen scholen en tussen schoolbesturen als een belangrijk onderdeel van een oplossing voor het lerarentekort. Hierover was overeenstemming bereikt met de vakbonden, de lerarenopleidingen en de sectorraden. Het idee is dat min of meer afgedwongen samenwerking scholen en besturen helpt meer te gaan handelen vanuit het grotere, collectieve belang, in plaats van vanuit het belang van de eigen organisatie, waardoor er allerlei suboptimale uitkomsten kunnen ontstaan.

Regionale samenwerking voor duurzaam en professioneel onderwijspersoneel

De bedoeling is dat ‘partijen gezamenlijk in de regio verantwoordelijkheid nemen om te zorgen voor voldoende en (blijvend) goed opgeleid onderwijspersoneel in een doorgaande lijn, in een professioneel uitdagende omgeving, afgestemd op de context en maatschappelijke opgave van de regio.’ (bron: Werkplan Samen voor het Beste Onderwijs). Een onderwijsregio bestaat uit vertegenwoordigingen van schoolbesturen po en vo, mbo-instellingen, lerarenopleidingen en (vertegenwoordigers van) de beroepsgroep (schoolleiders, leraren, onderwijsondersteunend personeel en opleiders). Activiteiten zijn in ieder geval gericht op het werven, matchen, opleiden (zowel hbo en wo lerarenopleidingen als educatieve ad-opleidingen en mbo-opleidingen voor onderwijsondersteuners), begeleiden en professionaliseren van onderwijspersoneel.

Geen wettelijke basis, wel sterke prikkel voor deelname

Opmerkelijk genoeg is er geen wettelijke basis gecreëerd voor het vormen van onderwijsregio’s. Dat betekent dat elk schoolbestuur zelf moet beslissen of het deelneemt aan een regionaal initiatief en zo ja, aan welke dan. In de praktijk zullen veel besturen dat doen, omdat het Ministerie van Onderwijs deelname aan onderwijsregio’s stimuleert door subsidies hiervan afhankelijk te maken. Zo vervalt per 2025 de subsidie voor opleidingsscholen (scholen die samenwerken met lerarenopleidingen en waar studenten worden opgeleid tot leraar). Scholen kunnen straks alleen nog maar voor financiering in aanmerking komen als zij zijn aangesloten bij een onderwijsregio, die de gelden moet aanvragen. Een sterke prikkel dus voor besturen om zich bij een onderwijsregio aan te sluiten.

Rol (G)MR bij deelname aan onderwijsregio’s

Voor een (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraad is het goed om te weten in welke fase van besluitvorming het bestuur zich bevindt en welke afspraken er eventueel al bij de onderwijsregio zijn gemaakt. Vraag hier dus vooral naar en verlang bij voorkeur een schriftelijke reactie. De materie is ingewikkeld en een schriftelijk antwoord past daar het best bij. Verder is het nuttig om te weten dat het aansluiten bij een onderwijsregio als zodanig kwalificeert als het aangaan van een duurzame samenwerking met een andere instelling. Op grond van artikel 11 lid 1 sub d van de Wet Medezeggenschap op Scholen (WMS) heeft de (G)MR hier adviesrecht op. Ook als de onderwijsregio de samenwerking later ingrijpend wijzigt, door bijvoorbeeld veel meer activiteiten gezamenlijk op te pakken, heeft de (G)MR opnieuw adviesrecht.

VOO pleit voor wettelijke regels voor samenwerking in onderwijsregio’s

Wees tot slot alert op de afspraken die in de onderwijsregio worden gemaakt. Het is goed mogelijk dat die gaan over onderwerpen waar de (G)MR of de personeelsgeleding advies- of instemmingsrechten heeft. Omdat de onderwijsregio’s niet wettelijk zijn geregeld, zijn ze volledig vorm- en inhoudsvrij en daarmee kunnen we niets in algemene zin zeggen over de positie van de GMR. Daarom is het zaak dat besturen hun medezeggenschap continu blijven informeren over de ontwikkelingen binnen de onderwijsregio.

Als VOO dringen wij aan op het in de wet opnemen van afspraken voor de samenwerking in onderwijsregio’s. Dat zorgt ervoor dat er ook parlementaire betrokkenheid is en er een open en democratisch debat kan plaatsvinden, ook over de positie van de medezeggenschap en het toezicht bij de vorming en werking van onderwijsregio’s.