Oud-MR-lid mag van geschillencommissie niet geweigerd worden als lid van de Raad van Toezicht

Interview met VOO-beleidsadviseur Eddy Habben Jansen

Op 16 maart deed de Landelijke Commissie Geschillen WMS (LCG) een uitspraak in een geschil tussen de MR van een school voor voortgezet onderwijs en de Raad van Toezicht. Aanleiding was het uitsluiten van een door de MR voor te dragen lid voor de RvT. Eddy Habben Jansen, beleidsadviseur van de VOO, begeleidde de MR in dit proces.

Kun je kort vertellen waar de zaak die is voorgelegd aan de LCG WMS om draaide?

Waar het op neer komt is dat de Raad van Toezicht (RvT) wilde verbieden dat de MR een kandidaat zou voordragen die kort daarvoor nog lid was geweest van diezelfde MR. Hiervoor nam de RvT in de functieomschrijving op dat kandidaten voor de RvT in de afgelopen twee jaar geen lid mochten zijn geweest van de MR. Dat ze deze eis stelden had volgens hen te maken met de ‘Wet goed onderwijs, goed bestuur’ en de ‘Governancecode Funderend Onderwijs’.

En daar hebben jullie bezwaar tegen gemaakt?

Ja. Want noch in die wet noch in de Governancecode Funderend Onderwijs staat dat die afkoelingsperiode nodig is voor oud-MR-leden. Die geldt alleen voor oud-bestuurders. Dat is terecht: de regeling voorkomt belangenverstrengeling. Maar van belangenverstrengeling is bij een oud-MR-lid geen sprake. Die heeft geen zakelijke belangen, noch bestuurlijke verantwoordelijkheid gedragen voor besluiten van de stichting.

Hoe reageerde de RvT op jullie tegenwerping?

De RvT deelde mee dat die afkoelingsperiode voor oud-MR-leden zal worden vastgelegd in het reglement van de Raad van Toezicht en zal worden opgenomen als integriteitsbepaling in de profielschetsen. Volgens de RvT kunnen ze dit doen omdat dit valt onder de eigen bevoegdheid van de raad.

En daar is de geschillencommissie dus niet mee akkoord gegaan?

Nee. Als de RvT die afkoelingsperiode voor oud-MR-leden wil invoeren, moeten ze volgens de LCG éérst de statuten aanpassen. En dat kan alleen als de gemeente daarmee instemt.

Wat is voor jou de meerwaarde van deze uitspraak?

De principiële kern van deze uitspraak is dat de rechten van de MR — in dit geval het voordrachtsrecht — niet zomaar beperkt kunnen worden. Een Raad van Toezicht mag niet naar eigen goeddunken schuiven met wet- en regelgeving, waaronder ook de statuten van de school, of daar iets aan toevoegen.

In de uitspraak wordt gerept over ‘adviesrecht’ en ‘instemmingsrecht’, kun je dat verschil toelichten?

Ja, wij merken inderdaad dat daar nog weleens verwarring over bestaat. Er wordt nog vaak gedacht dat adviesrecht een minder sterk middel is dan instemmingsrecht — het is immers ‘maar een advies’. Maar dat is niet terecht. Je kunt bij de LCG ook een zogenaamd adviesgeschil indienen als het advies van de MR niet wordt gevolgd. En zoals wij zagen in deze zaak, kan dat leiden tot de vernietiging van dat besluit. Met andere woorden: ook met het adviesrecht kun je dus wel degelijk ‘harde’ invloed uitoefenen op de besluitvorming.

Waarom is het voor de VOO zo belangrijk dat de LCG de medezeggenschapsraad in het gelijk heeft gesteld?

Als VOO maken we ons sterk voor de positie van ouders in het (openbaar) onderwijs. Dat betekent dat wij pal staan voor het bindend voordrachtsrecht voor ouders dat is ingevoerd toen de scholen verzelfstandigden – meer concreet: toen ze door de gemeente werden overgedragen aan de stichtingen. Dat ouders dit recht hebben is zeer terecht. Feitelijk is het een compensatie voor de afgenomen democratische controle door de gemeenteraad. Het bindend voordrachtsrecht is een van de manieren om de betrokkenheid van ouders bij scholen vorm te geven.

Hoe ziet dat bindend voordrachtsrecht voor ouders er in de praktijk uit?

Van de leden van de Raad van Toezicht van openbare schoolbesturen wordt minimaal één derde, maar niet méér dan de helft van de leden — bijvoorbeeld twee van de vijf of drie van de zeven — voorgedragen door ouders. In de meeste statuten is dit zo geregeld dat de oudergeleding van de MR invulling geeft aan dit recht: zij bepalen dus wie zij voordragen namens de ouders. Los van de ouders mag de MR als geheel ook één lid voordragen. De overige leden van de RvT worden op voordracht van de raad zelf benoemd.

Deze casus geeft aanleiding om te denken dat dit proces niet altijd soepel verloopt. Klopt dat beeld?

Wat je vaak ziet is dat stichtingen bij vacatures bij de RvT graag werken met benoemingsadviescommissies. In de praktijk betekent dit nogal eens dat ook bij de voordracht van leden namens de ouders, anderen al mee-adviseren over de kandidaat. De achterliggende gedachte is dat zo’n benoemingscommissie zorgt voor een betere samenhang in de RvT. Daar is op zichzelf niets op tegen, maar het kan ook uitpakken als een beperking van de vrijheid van ouders om iemand zélf te selecteren.