Vormingsonderwijs

Het openbaar onderwijs heeft een actief-pluriforme opdracht. Dit betekent dat het onderwijs bijdraagt aan ‘de ontwikkeling van de leerling met aandacht voor de godsdienstige, levensbeschouwelijke en maatschappelijke waarden, zoals die leven in de Nederlandse samenleving’. Daarom kunnen kinderen godsdienstig of humanistisch vormingsonderwijs krijgen.

Wat is godsdienst en humanistisch vormingsonderwijs (GVO/HVO)?

In het bijzonder onderwijs krijgen kinderen van oudsher les in de bij de school horende religie. Het openbaar onderwijs heeft een bredere opdracht, die ook wel actief pluriform wordt genoemd. Het openbaar onderwijs neemt niet één levensbeschouwing als vertrekpunt, maar gaat uit van en besteedt aandacht aan diversiteit. Openbare scholen leren kinderen van jongs af aan respect te hebben voor andere geloven, levensovertuigingen en culturen. Dat gebeurt in de dagelijkse praktijk, door te leren op een goede manier met elkaar om te gaan.

Desalniettemin heeft de wetgever het van belang gevonden om ervoor te zorgen dat kinderen die naar een openbare school gaan onderwijs kunnen genieten in de richting van een specifieke godsdienstige of levensbeschouwelijke richting. Dit noemen we ook wel godsdienstig en humanistisch vormingsonderwijs. In artikel 50 WPO staat opgenomen dat kinderen in het openbaar onderwijs het recht hebben op dit type onderwijs.

Vormingsonderwijs in de praktijk

Al sinds 1857 hebben ouders van leerlingen op de openbare basisschool wettelijk het recht om de school te vragen om godsdienstonderwijs of humanistisch vormingsonderwijs voor hun kinderen. Met ingang van het schooljaar 2019-2020 moeten openbare scholen in hun schoolgids ook melden dat ouders voor hun kinderen kunnen kiezen voor levensbeschouwelijk of godsdienstig vormingsonderwijs.

Bij voldoende belangstelling kunnen leerlingen één uur per week onderwijs krijgen in een godsdienstige of levensbeschouwelijke stroming. Daarbinnen kan gekozen worden voor humanistisch, protestants-christelijk, katholiek, islamitisch, hindoeïstisch of boeddhistisch vormingsonderwijs. De lessen zijn alleen bedoeld voor de leerlingen die zich hiervoor opgeven. In de lessen leren kinderen een eigen kijk op het leven te ontwikkelen. Of ervaren kinderen wat geloof in het leven kan betekenen. De lessen worden onder schooltijd gegeven door een bevoegd vakdocent, maar vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de school. Voor scholen en ouders zijn er geen kosten verbonden aan de lessen, die verzorgd worden door docenten die verbonden zijn aan het Centrum voor Vormingsonderwijs.

Omgaan met GVO/HVO als openbare school

Het openbaar onderwijs heeft zoals hierboven uitgelegd een brede (actief pluriforme) taak op gebied van godsdienst en levensbeschouwing. Deze opdracht is in artikel 46 WPO opgenomen: ‘Het openbaar onderwijs draagt bij aan de ontwikkeling van de leerlingen met aandacht voor de godsdienstige, levensbeschouwelijke en maatschappelijke waarden zoals die leven in de Nederlandse samenleving en met onderkenning van de betekenis van de verscheidenheid van die waarden’. Dat betekent dat het openbaar onderwijs de opdracht heeft om alle leerlingen met de belangrijkste religieuze en levensbeschouwelijke stromingen in aanraking te laten komen. Dat draagt bij aan de persoonlijkheids- en identiteitsontwikkeling van de leerlingen en helpt hen hier hun eigen weg in te vinden. Naast wat openbare scholen op dit vlak al allemaal doen, heeft het openbaar onderwijs een unieke mogelijkheid om aan deze opdracht concreet handen en voeten te geven, met behulp van het Centrum voor Vormingsonderwijs.

Tegenwoordig is het mogelijk om gebruik te maken van hun ‘Carrouselmodel’. Daarbij worden in een samenhangend programma alle relevante religies en levensbeschouwingen geïntroduceerd door vakdocenten uit die betreffende stroming. Dit programma is voor de hele klas, inclusief de klasleerkracht, zodat wat er behandeld is ook op latere momenten nog met elkaar kan worden besproken als dat zo te pas komt. De kosten worden vergoed door het Rijk.

Rol van de MR

De MR heeft een instemmingsrecht met betrekking tot het vaststellen of wijzigen van het schoolplan (artikel 10 sub b WMS). Als godsdienstig of humanistisch vormingsonderwijs als standaard onderdeel wordt opgenomen in het schoolplan, bijvoorbeeld als les of door het langs laten komen van religieuze leiders, dan mag de MR hier dus iets van vinden.

Het individuele recht van ouders om kinderen individueel dit onderwijs te laten ontvangen maakt dat de MR bij de keuzes hieromtrent geen rol heeft. Wel zal nagedacht moeten worden over hoe de tijd besteed wordt die een deel van de leerlingen buiten de reguliere lessen doorbrengen. De MR kan daarover meepraten met het bevoegd gezag.

Meer weten over dit onderwerp?

Medezeggenschapsorganen en personen die lid zijn van de VOO kunnen elke schooldag contact opnemen met onze helpdesk met vragen over onderwijs en medezeggenschap. Verder hebben we een uitgebreid cursusaanbod en kunnen we begeleiden bij medezeggenschapskwesties.

Nog geen lid? Meer informatie over het lidmaatschap is op deze pagina te vinden, evenals de mogelijkheid om lid te worden. Naast contact met de helpdesk biedt het lidmaatschap voor medezeggenschapsorganen ook korting op alle cursussen en begeleiding, een gratis handboek voor nieuwe MR-leden en nog veel meer!