Relatie (G)MR en raad van toezicht

De meeste scholen zijn onderdeel van een stichting met meerdere scholen. Elke school heeft een schoolleiding, de stichting heeft een schoolbestuur en een raad van toezicht. In dit artikel leest u meer over de relatie tussen de medezeggenschap en de raad van toezicht.

Wat is de raad van toezicht?

De raad van toezicht (RvT) (ook wel algemeen bestuur of toezichthoudend orgaan genoemd) is een orgaan binnen de onderwijsstichting die toezicht houdt op het college van bestuur (CvB) (ook wel het schoolbestuur of dagelijks bestuur genoemd). Het toezichthoudend orgaan kijkt mee met het werk van het CvB en adviseert en ondersteunt hen. De RvT kijkt naar de resultaten die het CvB levert, controleert of de wetten en regels worden nageleefd en houdt toezicht op integriteit van het bestuur. De RvT is tevens werkgever van het bestuur.

De leden van de RvT worden in het openbaar onderwijs benoemd door de gemeenteraad, in het bijzonder onderwijs benoemen de RvT-leden zelf hun opvolgers. De precieze procedures zijn te vinden in de statuten van de onderwijsstichting en aanvullend in een reglement werving en selectie van de raad van toezicht.

Overleg MR en raad van toezicht

De wetgever heeft bepaald dat de GMR en raad van toezicht minstens twee keer per jaar met elkaar moeten overleggen (artikel 17c lid 3 WPO, artikel 3.3 lid 5 WVO en artikel 28i lid 1 sub 3 WEC). Dit geldt ook voor de raad van toezicht van het samenwerkingsverband en de ondersteuningsplanraad (OPR). In de memorie van toelichting op deze wetsbepaling staat dat het doel van het overleg is om als toezichthouder beter geïnformeerd te worden over de stand van zaken binnen de organisatie, dat de RvT weer beter in staat stelt om feedback te geven over het gedrag van bestuurders.

Voorbereiden van het overleg 

Er zijn geen afspraken over hoe het overleg dient te zijn voorbereid. In de praktijk is zichtbaar dat het overleg de ene keer door de raad van toezicht en de ene keer door de GMR wordt voorbereid. Ook is niet geregeld of het bestuur wel of niet aanwezig is bij deze overleggen. In de praktijk wordt er vaak voor gekozen om het bestuur een keer per jaar wel en een keer per jaar niet te laten sluiten.

Het is aan te raden om met elkaar een lijst van mogelijke gespreksonderwerpen te maken. Daarbij is het verstandig om in elk geval één keer tijd te besteden aan het elkaar leren kennen dat meer is dan alleen een voorstelrondje. Het is ook verstandig om van elkaar te weten te komen hoe je de betrokkenheid bij de organisatie ervaart en wat de motivatie was om in de GMR dan wel raad van toezicht plaats te nemen. In geval van een grote GMR kan dit ook in kleinere groepen gebeuren.

Mogelijke gespreksonderwerpen

Waar de RvT en GMR het met elkaar over hebben staat vrij. Een deel van het overleg zal gaan over wat er in het betreffende gremium het afgelopen jaar is gebeurd: elkaar op de hoogte houden van ontwikkelingen dus. Probeer echter te voorkomen dat het grootste deel van de tijd hieraan wordt besteed. Een geïnteresseerde RvT kan immers het jaarverslag van de GMR lezen en andersom geldt hetzelfde. Een aantal mogelijke onderwerpen om tijdens het overleg te bespreken zijn de volgende: bezoldiging raad van toezicht, strategisch beleidsplan, arbeidsmarkt/strategisch personeelsbeleid, besturingsmodel van de organisatie, functioneren van de medezeggenschap op bestuurs- en schoolniveau, kansengelijkheid, leiderschap, onderwijskwaliteit en innovatie, samenwerking tussen het bestuur en de GMR, veiligheid.

Benoeming toezichthouders

Vaak wordt bij de werving van nieuwe leden voor de raad van toezicht gewerkt met een sollicitatiecommissie (ook wel benoemingsadviescommissie (BAC) genoemd). De instelling en werking daarvan kan goed worden beschreven in een ‘Reglement werving, selectie en benoeming leden RvT’. Meestal bestaat de sollicitatiecommissie uit vertegenwoordigers vanuit de RvT en de GMR. Vergeet in het voortgezet onderwijs niet ook een leerling uit de GMR deel te laten nemen.

Het is niet ongebruikelijk dat een van de bestuursleden (de voorzitter van het college van bestuur) als adviseur deel uitmaakt van de commissie. Dat kan handig zijn omdat via die weg de ondersteuning van de werkzaamheden van de commissie makkelijk kan worden georganiseerd. Tegelijkertijd zijn er ook argumenten te bedenken waarom het betrekken van de bestuurder bij de werving van zijn toekomstige toezichthouders geen goed idee is. Ook een onderwerp om het over te hebben dus.

De sollicitatiecommissie stelt doorgaans de wervingstekst (dat is iets anders dan het competentieprofiel) op en vast, hoewel het ook zo kan zijn dat de RvT dit zelf doet. Het is aan te raden om het gelijk ook te hebben over de criteria waarop de kandidaten zullen worden beoordeeld en hoe zwaar deze zullen wegen. Deze criteria moeten uiteraard wel worden afgeleid van het reeds vastgestelde competentieprofiel. Het voordeel van het vooraf spreken over deze criteria is dat dit het gesprek over de kandidaten objectiveert. De persoonlijke affiniteiten krijgen zo niet de overhand.

De commissie ontvangt de binnengekomen sollicitaties en bespreekt deze na de sollicitatiedeadline. Als er een keuze is gemaakt (bij meerderheid van stemmen of unaniem), wordt deze voorgelegd aan het orgaan die de uiteindelijke voordracht doet. De uiteindelijke benoeming in het openbaar onderwijs geschiedt door de gemeenteraad, in het bijzonder onderwijs gaat de RvT zelf over de benoeming.

In het eerder genoemde ‘Reglement werving, selectie en benoeming leden RvT’ is het ook goed om afspraken te maken over de wijze waarop een eventuele herbenoeming van een lid van de raad van toezicht plaatsvindt. Daarbij ligt het voor de hand dat in elk geval bij de leden die zijn benoemd op bindende voordracht van de GMR en op bindende voordracht van de ouders, deze geledingen ook weer worden betrokken.

Bezoldiging

Minimaal een keer per jaar ontvangt de GMR ‘schriftelijke gegevens over de hoogte en inhoud van de arbeidsvoorwaardelijke regelingen en afspraken’ met het toezichthoudend orgaan (artikel 8 lid 2 sub g WMS). In gewoon Nederlands: wat verdienen de leden van de RvT en welke andere afspraken zijn er met hen gemaakt? Of liever: ‘hebben zij hierover gemaakt’, want de raad van toezicht gaat over zijn eigen beloning. In principe is alle informatie hierover te vinden in het jaarverslag, waar ook wettelijk verplicht informatie over bezoldiging wordt opgenomen. Maar, zoals ook als optie is genoemd in onderdeel 1 van deze handreiking, kan dit ook een bespreekpunt zijn voor het halfjaarlijks overleg tussen de RvT en de GMR, zoals ook VTOI/NVTK nadrukkelijk suggereert om te doen.

Planning

In onderstaand schema is een voorbeeld te vinden van een tijdlijn die gevolgd kan worden als bekend is dat de termijn van een lid van de raad van toezicht eind november eindigt, de (G)MR een bindende voordracht heeft en het een openbaar onderwijsbestuur betreft.

Rol van de MR

De MR heeft een adviesrecht bij het vaststellen van de competentieprofielen van de toezichthouder (artikel 11 lid 1q WMS). Dit geldt zowel voor het algemeen competentieprofiel als het specifiek competentieprofiel. Deze profielen worden vervolgens openbaar gemaakt, conform artikel 17a lid 2 WPO en artikel 24d lid 2 WVO.

Daarnaast heeft de (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraad het recht om een bindende voordracht te doen voor één lid van de raad (artikel 17a lid 2 WPO en artikel 24d lid 2 WVO). Bindend wil zeggen dat de MR het RvT-lid aanwijst en dat de raad van toezicht deze persoon in zijn gelederen dient op te nemen. Dit recht geldt ook voor de ondersteuningsplanraad (OPR) van een samenwerkingsverband. In het openbaar onderwijs gaat deze bevoegdheid verder: ouders mogen daar ook een bindende voordracht doen voor minimaal een derde (maar geen meerderheid) van de leden van de raad van toezicht (artikel 47 lid 4b en lid 9b WPO en artikel 3.8 lid 1b WVO 2020). Vaak wordt dit recht uitgeoefend door de oudergeleding van de (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraad.

Meer weten over dit onderwerp?

Medezeggenschapsorganen en personen die lid zijn van de VOO kunnen elke schooldag contact opnemen met onze helpdesk met vragen over onderwijs en medezeggenschap. Verder hebben we een uitgebreid cursusaanbod en kunnen we begeleiden bij medezeggenschapskwesties.

Nog geen lid? Meer informatie over het lidmaatschap is op deze pagina te vinden, evenals de mogelijkheid om lid te worden. Naast contact met de helpdesk biedt het lidmaatschap voor medezeggenschapsorganen ook korting op alle cursussen en begeleiding, een gratis handboek voor nieuwe MR-leden en nog veel meer!