Leerlingdaling

Laatst bijgewerkt op 12 augustus 2026

Leerlingdaling betekent dat het aantal leerlingen op een school afneemt. Dit kan gevolgen hebben voor de organisatie, financiering en toekomst van een school. Hieronder volgt meer over de oorzaken van leerlingdaling, de gevolgen ervan en de rol van de medezeggenschapsraad (MR) daarbij.

Wat zijn de oorzaken van leerlingdaling?

Leerlingdaling ontstaat wanneer een school minder leerlingen heeft dan in voorgaande jaren. Voor veel scholen is een daling van het leerlingenaantal geen direct probleem, omdat zij voldoende leerlingen hebben om deze ontwikkeling op te vangen. Voor scholen met al een relatief klein leerlingenaantal kan leerlingdaling echter leiden tot financiële uitdagingen en uiteindelijk tot een mogelijke fusie of sluiting.

Leerlingdaling komt vooral voor in dorpen en gebieden buiten de Randstad. Doordat jongeren vaker naar grotere steden verhuizen en daar gezinnen starten, neemt het aantal kinderen in sommige regio’s af. Een dorpsschool heeft vaak ook een bredere maatschappelijke functie. Daarom kan een school samen met de gemeente onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de school en de functie voor de omgeving te behouden.

Wat zijn de gevolgen van leerlingdaling?

Een dalend leerlingenaantal heeft gevolgen voor de inkomsten van een school, omdat de bekostiging grotendeels afhankelijk is van het aantal leerlingen. Wanneer een school onder de opheffingsnorm komt en dit gedurende de wettelijke periode zo blijft, vervalt de bekostiging en kan de school moeten sluiten. Daarnaast kan leerlingdaling gevolgen hebben voor de kwaliteit van het onderwijs, bijvoorbeeld door minder beschikbare docenten of minder mogelijkheden om verschillende onderwijsactiviteiten aan te bieden.

Ook voor ouders en leerlingen kunnen de gevolgen merkbaar zijn. Door het verdwijnen van scholen neemt de keuzevrijheid voor ouders af. Vooral in het voortgezet onderwijs kan leerlingdaling ertoe leiden dat bepaalde opleidingen of onderwijsrichtingen niet meer in de buurt worden aangeboden en leerlingen verder moeten reizen.

Wat kan een school aan leerlingdaling doen?

Schoolbesturen kunnen verschillende maatregelen nemen om met leerlingdaling om te gaan. Zij onderhouden bijvoorbeeld contact met gemeenten over mogelijke ondersteuning, zoals afspraken over huisvesting of financiële bijdragen. Ook kunnen scholen samenwerken met andere scholen, bijvoorbeeld door gezamenlijk onderwijsaanbod te organiseren of profielen beter over scholen te verdelen.

Voor kleine basisscholen bestaan daarnaast specifieke regelingen, zoals de kleinescholentoeslag. Ook kunnen scholen onder bepaalde voorwaarden een uitzondering aanvragen op de opheffingsnorm. Dit geldt bijvoorbeeld wanneer een school de enige school van een bepaalde richting binnen een straal van vijf kilometer is en minimaal vijftig leerlingen heeft, of wanneer een openbare school de enige openbare school binnen tien kilometer is en minimaal 23 leerlingen heeft.

Rol van de MR

De MR heeft een adviesrecht bij een belangrijke inkrimping of uitbreiding van de werkzaamheden van de school of een belangrijk onderdeel daarvan, of bij het vaststellen van beleid hierover (artikel 11 lid 1 sub c WMS). Hiervan kan sprake zijn wanneer leerlingdaling leidt tot grote organisatorische veranderingen binnen de school.

Wanneer een nevenvestiging wordt verzelfstandigd, heeft de MR een instemmingsrecht (artikel 10 sub i WMS). Daarnaast kunnen andere maatregelen rondom leerlingdaling, zoals een fusie, sluiting of wijziging van het onderwijsaanbod, leiden tot aanvullende advies- of instemmingsrechten voor de MR of een specifieke geleding.