Onderwijsbevoegdheid

Laatst bijgewerkt op 17 augustus 2026

Een onderwijsbevoegdheid bepaalt of een leraar wettelijk bevoegd is om les te geven aan een bepaalde groep leerlingen. Leraren volgen hiervoor een opleiding en moeten aan wettelijke eisen voldoen voordat zij zelfstandig voor de klas mogen staan.

Wat is een onderwijsbevoegdheid?

Voor de kwaliteit van het onderwijs is het belangrijk dat leerlingen les krijgen van bevoegde leraren. Een onderwijsbevoegdheid zegt niet alleen iets over de bevoegdheid om les te geven, maar ook over de kwaliteit en professionaliteit van de beroepsgroep. De overheid stelt daarom eisen aan de bevoegdheden van leraren.

Een onderwijsbevoegdheid betekent dat iemand wettelijk bevoegd is om les te geven aan een bepaalde groep leerlingen of studenten. Leraren en docenten die zelfstandig lesgeven moeten in principe over een passende bevoegdheid beschikken.

De bevoegdheden verschillen afhankelijk van het onderwijsniveau waarin iemand lesgeeft. Zo kan een leraar in het basisonderwijs niet automatisch lesgeven in het voortgezet onderwijs en andersom. De eisen voor onderwijsbevoegdheden worden vastgesteld door de Rijksoverheid. Hogescholen en universiteiten bieden opleidingen aan waarmee deze bevoegdheden kunnen worden behaald.

Welke onderwijsbevoegdheden zijn er?

In Nederland zijn er verschillende onderwijsbevoegdheden die toegang geven tot het lesgeven op specifieke onderwijsniveaus.

Basisonderwijs
Een onderwijsbevoegdheid voor het basisonderwijs kan worden behaald via de pabo. Deze vierjarige hbo-opleiding leidt studenten op om les te geven aan leerlingen van groep 1 tot en met 8. Ook een wo-opleiding (universitaire pabo) behoort tot de mogelijkheden.

Tweedegraads bevoegdheid
Met een tweedegraads bevoegdheid mag een docent lesgeven in het voortgezet onderwijs aan het vmbo, de onderbouw van havo en vwo en het mbo. Ook het praktijkonderwijs en de volwasseneneducatie vallen hieronder. Studenten volgen meestal een opleiding gericht op één specifiek vak, zoals wiskunde, geschiedenis of Frans.

Eerstegraads bevoegdheid
Met een eerstegraads bevoegdheid mag een docent ook lesgeven aan de bovenbouw van havo en vwo. Vaak behalen studenten eerst een tweedegraads bevoegdheid, waarna zij deze kunnen uitbreiden met een eerstegraads bevoegdheid. Ook is het mogelijk om na een universitaire bachelor- en masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs een aanvullende opleiding te volgen om deze bevoegdheid te behalen.

Diploma Openbaar Onderwijs

Naast de reguliere onderwijsbevoegdheid kunnen pabo-studenten zich verdiepen in het openbaar onderwijs via het Diploma Openbaar Onderwijs. Besturenorganisatie VOS/ABB biedt hiervoor een programma aan.

Het diploma is bedoeld om toekomstige leraren meer te leren over het pluriforme karakter en de kernwaarden van het openbaar onderwijs. Daarbij is aandacht voor de wettelijke opdracht van het openbaar onderwijs om leerlingen te leren omgaan met diversiteit, bij te dragen aan integratie en kritisch-democratisch burgerschap te stimuleren.

Samen met verschillende hogescholen zijn specifieke competenties ontwikkeld voor leraren in het openbaar onderwijs. De onderwijsinstellingen die het diploma aanbieden worden eens in de zes jaar gevisiteerd door een commissie onder leiding van VOS/ABB. Deze commissie beoordeelt de kwaliteit van de opleiding en ondersteunt de verdere ontwikkeling van het onderwijsprogramma. Daarnaast overleggen de betrokken hogescholen regelmatig over ontwikkelingen en uitdagingen rondom het opleiden voor het openbaar onderwijs.

Rol van de MR

De MR heeft geen directe rol bij de onderwijsbevoegdheid van leraren. Wel heeft de MR een adviesrecht op het beleid over de inzet van stagiaires (artikel 11 lid 1 sub k WMS). Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan over welke taken stagiaires uitvoeren en hoe zij worden begeleid door bevoegde medewerkers.

Daarnaast kan de MR vragen stellen aan het bevoegd gezag wanneer onbevoegde docenten worden ingezet, bijvoorbeeld als gevolg van het lerarentekort. De MR kan informeren naar de reden hiervan en naar de maatregelen die worden genomen om ervoor te zorgen dat deze situatie niet langer duurt dan noodzakelijk.