Centraal Examen (CE)

Laatst bijgewerkt op 12 augustus 2026

Leerlingen in het voortgezet onderwijs worden op verschillende manieren getoetst om te bepalen of zij hun diploma kunnen behalen. Naast het schoolexamen speelt het centraal examen een belangrijke rol. De medezeggenschapsraad (MR) heeft geen invloed op de inhoud van het centraal examen, maar wel op de afspraken rondom het schoolexamen.

Verschil tussen het centraal examen en het schoolexamen

Het centraal examen (CE), ook wel centraal eindexamen genoemd, is een landelijk georganiseerd examen waaraan alle leerlingen deelnemen. Voor ieder examenvak is er een centraal examen. Deze examens vormen de laatste toetsing voor het afronden van een vak en uiteindelijk de vmbo-, havo- of vwo-opleiding.

Het schoolexamen (SE) is een verzamelnaam voor de toetsen en opdrachten die leerlingen gedurende de bovenbouw maken. De resultaten hiervan tellen mee voor het uiteindelijke eindresultaat van de opleiding. De school bepaalt zelf hoe het schoolexamen wordt ingericht.

Vaststellen van de inhoud van het centraal examen

Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) heeft de regie over het proces rondom de vaststelling van de centrale examens. De minister van Onderwijs stelt per vak en per schooltype het examenprogramma vast. Hierin staat beschreven welke kennis en vaardigheden leerlingen moeten beheersen. Het CvTE stelt vervolgens de syllabus vast, waarin de te toetsen leerstof verder wordt toegelicht.

Nadat de eisen voor de examens zijn vastgesteld, maakt Cito de examens. Deze worden vervolgens door het CvTE vastgesteld. Daarnaast stelt het CvTE de correctievoorschriften vast, die leraren gebruiken om de examens van leerlingen te beoordelen.

Verschillende vormen van centrale examens

Centrale examens kunnen op verschillende manieren worden afgenomen. Bij centrale schriftelijke examens (CSE) beantwoorden leerlingen vragen op papier of digitaal. De precieze vorm van afname kan verschillen per onderwijssoort.

Daarnaast bestaan er centrale praktijkexamens (CPE), bijvoorbeeld voor vakken als tekenen en handvaardigheid. Sommige vakken bestaan alleen uit een schriftelijk examen, andere alleen uit een praktijkexamen en sommige vakken combineren beide vormen.

Beoordeling en uitslag van examens

Het CvTE stelt de correctievoorschriften vast die leraren gebruiken bij het beoordelen van examens. Na afloop van de examens vindt ook normering plaats. Hierdoor wordt ervoor gezorgd dat de prestaties die nodig zijn voor een voldoende ieder jaar vergelijkbaar blijven. Bij het vaststellen van de normering worden onder andere analyses van Cito, reacties van docenten, vakverenigingen en het LAKS meegenomen.

Na het maken van een centraal examen wordt het werk beoordeeld door twee correctoren. De eerste corrector is een docent van de eigen school en de tweede corrector komt van een andere school. Wanneer er verschillen zijn in de beoordeling, overleggen de correctoren om tot een definitieve beoordeling te komen.

Vaststellen van de uitslag

Nadat de centrale examens zijn nagekeken, ontvangen leerlingen de uitslag. De voorwaarden om te slagen verschillen per onderwijssoort. Bij het bepalen of een leerling een diploma behaalt, wordt niet alleen gekeken naar het centraal examen, maar ook naar de resultaten van het schoolexamen.

Wanneer een leerling na het eerste examenmoment niet is geslaagd, bestaat in veel gevallen de mogelijkheid om één of meerdere centrale examens te herkansen. Na een herkansing kan de leerling alsnog aan de voorwaarden voor het behalen van het diploma voldoen.

Rol van de MR

De medezeggenschapsraad (MR) heeft geen formele rol bij de totstandkoming van de centrale examens. De MR heeft wel invloed op de afspraken rondom het schoolexamen, die zijn vastgelegd in het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA).

In het PTA staat welke examenstof uit het examenprogramma onderdeel is van het centraal examen en welke onderdelen deel uitmaken van het schoolexamen. Ook wordt hierin de inhoud en frequentie van de schoolexamens beschreven. De MR heeft een instemmingsrecht op het PTA, omdat dit onderdeel is van het schoolplan (artikel 10 sub b WMS).