Het verschil maken tussen opbloeien of terugtrekken
Het nieuwe jaar is begonnen. Kraakhelder ligt het voor ons. Een tijd voor goede voornemens.
Mocht je als leerkracht, schoolleider of onderwijsmedewerker nog op zoek zijn naar een goed voornemen, laat het dan dit zijn:
“Ik ga dit jaar mijn best doen om van elk kind hoge verwachtingen te hebben.”
Hoge verwachtingen zijn namelijk een belangrijke sleutel tot meer schoolplezier en betere schoolprestaties bij kinderen. Ze dragen bovendien sterk bij aan meer kansengelijkheid in de klas. Hoe dat precies zit?
Hoge verwachtingen en het Pygmalion-effect
Uit onderzoek van Rosenthal & Jacobson (1968) weten we dat kinderen beter leren wanneer hun leerkracht hoge verwachtingen van hen heeft. Dit fenomeen staat bekend als het Pygmalion-effect: kinderen gaan zich gedragen naar wat de leerkracht denkt dat zij kunnen.
Die verwachtingen laat je niet alleen horen in wat je zegt, maar vooral zien in je non-verbale communicatie:
hoe je kijkt, beweegt en reageert.
De kracht van non-verbale communicatie in de klas
Volgens onderzoekers bestaat meer dan de helft van onze communicatie uit non-verbale signalen, zoals oogcontact, houding, gezichtsuitdrukking en stemtoon (Mehrabian, 1972; Burgoon et al., 2016).
Als je bijvoorbeeld glimlacht, knikt en oogcontact maakt, voelt een kind zich gesteund en serieus genomen.
Andersom kunnen gesloten houdingen, afgewende blikken of een kind minder vaak de beurt geven juist onzeker maken.
Waarom sommige kinderen extra gevoelig zijn
En nu komt de crux:
Kinderen die opgroeien met een verhoogd risico op kansenongelijkheid zijn vaak extra gevoelig voor non-verbale signalen van de leerkracht.
Zij hebben gemiddeld vaker negatieve schoolervaringen of afwijzing meegemaakt. Ook kan de thuistaal of -cultuur verschillen van die op school. Dit alles kan zorgen voor een kwetsbaarder zelfbeeld, waardoor deze kinderen nog sterker letten op non-verbale communicatie.
Wanneer je juist hen met je houding en gedrag laat merken dat je in hen gelooft, vergroot je hun gevoel van waardering en motivatie. Dat heeft weer een positief effect op hun schoolprestaties (Ruiter et al., 2020).
Van goed voornemen naar dagelijks handelen
Even terug naar de goede voornemens.
Stel dat het hebben van hoge verwachtingen iets is waar je warm voor loopt. Schrijf het op, deel het met collega’s en herinner jezelf er steeds opnieuw aan:
“Dit schooljaar is mijn houding naar alle kinderen open en warm.
Ik maak veel oogcontact, zet een bemoedigende glimlach op en laat zien:
Ik geloof in jou. Jij hoort hier. Jij kunt dit.”
Dan kun jij, als leerkracht, schoolleider of conciërge, het verschil maken tussen opbloeien of terugtrekken.
Lage versus hoge verwachtingen: wat laat je zien?
| Aspect | Lage verwachtingen | Hoge verwachtingen |
|---|---|---|
| Oogcontact | Weinig oogcontact, kijkt niet actief | Veel en betrokken oogcontact |
| Gezichtsuitdrukking | Koud, weinig glimlach, neutraal of streng | Warm, positief, enthousiast, vaak een glimlach |
| Lichaamshouding | Gesloten, armen gekruist, afstandelijk | Open, uitnodigend, gericht op de leerling |
| Nabijheid & aandacht | Blijft op afstand, weinig interactie | Komt dichtbij, zoekt contact, toont betrokkenheid |
| Non-verbale feedback | Weinig bevestiging, schouder ophalen | Goedkeurend knikken, bemoedigende gebaren |
| Intonatie | Ongeduldig, vlak of kortaf | Vriendelijk, stimulerend en motiverend |
Luistertip voor onderweg
Onderweg naar school, in de auto of op de fiets?
🎧 Podcast Onderwijskansen #6: Onderwijs vanuit hoge verwachtingen
(november 2022)
Op de hoogte blijven van al het VOO-nieuws?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrieven
Nieuwsbrief Medezeggenschap
Wekelijks actualiteiten en tips voor iedereen met een rol in de medezeggenschap.
Nieuwsbrief Kansengelijkheid
Maandelijks inzicht in thema's rond gelijke kansen in het onderwijs.
Nieuwsbrief Openbaar onderwijs
Maandelijks inzicht in actualiteiten binnen het openbaar onderwijs.
* vereiste velden