Home / Nieuws / Pedro de Bruyckere: wees liever geen vakidioot 036 - 533 15 00
 

VOO Nieuwsbrief

Altijd op de hoogte van nieuws, ledenbijeenkomsten en activiteiten? Abonneer u op onze nieuwsbrief.

Pedro de Bruyckere: wees liever geen vakidioot

26 september 2017
Auteur: Marieke Buijs
News

Streef in je klas altijd naar een balans tussen nabijheid en afstand, zegt de Vlaamse pedagoog Pedro de Bruyckere in het oktobernummer van ONZE SCHOOL. Leuk om af en toe een privéverhaal te delen, maar leerlingen willen van docenten vooral dat ze interesse in hèn tonen.

Met terugwerkende kracht herkent pedagoog Pedro de Bruyckere (Een van de beste onderwijsvernieuwers, volgens Vrij Nederland) ze: de kwaliteiten van zijn voormalig leraar Nederlands en Engels, mijnheer Van Haverbeke, die de beste man tot een van zijn lievelingsdocenten maakten. Van Haverbeke was begaan met zijn vak, wist altijd met mooie actuele films op de proppen te komen, die ze in de klas bekeken en bediscussieerden. Bijna ongemerkt werkte hij zo het curriculum door. ‘Hij was door en door docent. Maar toen we hem op een onverhoed moment tijdens een excursie ook nog zagen headbangen op ACDC, kon hij helemaal niet meer stuk,’ herinnert De Bruyckere zich. ‘Voor ons was het echt een revelatie om te zien dat die man dat kon.’


Wees niet altijd jezelf

Vele jaren later helpen de bevindingen van het onderzoek waar De Bruyckere in juni op promoveerde aan de Open Universiteit hem begrijpen waarom hij deze docent zo kon waarderen. De pedagoog onderzocht de authenticiteit van docenten en bracht via interviews en enquêtes in kaart hoe leerlingen die authenticiteit ervaren. ‘We babbelen in het onderwijs veel over het belang van authenticiteit. ‘Wees jezelf voor de klas’, adviseerde ik aankomend docenten in de lerarenopleiding, ‘dan komt het wel goed.’ Maar klopt dat eigenlijk wel, vroeg ik me af.’ Het resultaat van negen jaar onderzoek; nee, dat advies klopt lang niet altijd.


De wekker gaat vroeg

Om zes uur ’s ochtends gaat De Bruyckere’s wekker. Dat geeft hem een uurtje voor het ontbijt om de nieuwste rapporten en berichten over jongeren, onderwijs en cultuur door te spitten en eventueel met een groter publiek te delen op zijn blog, ‘X, Y of Einstein?’ Op dat blog introduceert De Bruyckere zichzelf als volgt; ‘regent en pedagoog, verdiep me al jaren in de leefwereld van jongeren, ben een zelfverklaarde verslaafde aan populaire cultuur.’ Dat enthousiasme klinkt ook door wanneer hij in onversneden Vlaams over zijn promotieonderzoek en het lerarenvak vertelt.


Gek op je vak, maar geen idioot

Allereerst de voornaamste bevindingen van dat onderzoek op rij. Een authentieke docent, dat is volgens leerlingen een docent die gek is op zijn vak en daar veel van weet, maar geen vakidioot is. De Bruyckere: ‘Iemand moet deskundig zijn en met passie over zijn vak vertellen, maar niet die ene oom zijn die je mijdt op feesten en partijen omdat hij altijd alleen maar over zijn vak kan praten.’ Daarnaast geeft een authentieke docent ieder kind en iedere klas het gevoel uniek te zijn. ‘Die docent maakt dus niet bij iedere les dezelfde voorgekauwde grap en rammelt de lessen ook niet af om er maar zo gauw mogelijk mee klaar te zijn.’


Toen we hem zagen headbangen op ACDC, kon hij niet meer stuk

En dan het laatste criterium; een als authentiek ervaren docent balanceert tussen het behouden van afstand – dus niet te veel over jezelf prijsgeven – en het zoeken van nabijheid; interesse tonen in de leerling als persoon. ‘Een docent moet net genoeg over zijn leven loslaten om aan de leerlingen duidelijk te maken dat er sprake is van een leven buiten het werk, dat hij niet iedere vrijdagavond in de kast wordt gestoken,’ adviseert De Bruyckere. ‘Dat was precies waarom wij het zo intrigerend vonden onze docent te zien headbangen – de beste man had dus een leven buiten de klas, waar hij nog heel iemand anders was dan onze docent.’ Maar, waarschuwt De Bruyckere, wijdt niet te zeer uit over je privéleven. ‘Leerlingen zoeken vooral een docent die zich voor hén interesseert.’


Iedereen heeft het over feedback

Dat zijn nogal wat – niet altijd even eenvoudig te bewerkstelligen – criteria waar een docent aan moet voldoen om authentiek bevonden te worden. Waarom zou een docent daar überhaupt de moeite voor doen? Wat doet het ertoe? De Bruyckere: ‘Feedback is al jaren hét modewoord in het onderwijs. We blijven maar hameren op het belang van feedback aan leerlingen voor hun leerproces. Maar daarmee zouden we bijna vergeten dat de relatie tussen de docent en de leerling minstens zo belangrijk is. En die relatie breng ik in kaart. Want we weten dat er geen relatie kan bestaan zonder vertrouwen en er kan geen vertrouwen zijn zonder authenticiteit. Ik wil docenten meer inzicht bieden in hoe die authenticiteit ervaren wordt.’


Toon vooral interesse

De Bruyckere is zelf de eerste om te erkennen dat het voldoen aan een deel van die criteria niet aan te leren is. ‘Een module ‘authenticiteit als docent’ met de cursus ‘Uw leerlingen graag zien’ is niet het resultaat dat ik met mijn onderzoek ambieer. Het is niet mijn bedoeling weer nieuwe eisen aan de lerarenopleiding te stellen, waar weer nieuwe hokjes moeten worden afgevinkt. Dat doen we al genoeg.’ Maar, vervolgt De Bruyckere, docenten kunnen de inzichten over afstand en nabijheid ter harte nemen door op pauzemomenten – als ze de leerling treffen zonder dat de hele klas meekijkt – interesse in die leerling te tonen.


Maak keuzes expliciet

Eén onderwerp dat in die informele gesprekken aan bod kan komen, is de ambitie van de leerling in kwestie. Een tweede deel van het onderzoek van De Bruyckere wijst namelijk uit dat verwachtingen van de leerlingen ook bepalen wie ze als authentiek beschouwen. Zo blijken jongeren die meer ambitie hebben meer afstand te verwachten. ‘Ken dus de verwachtingen van uw leerlingen. Maak vervolgens expliciet hoe je al dan niet aan die verwachtingen kunt of wilt voldoen en welke keuzes je daar om welke reden in maakt. Juist door dat expliciet te maken, werk je aan die nabijheid en dus aan de relatie met jouw leerlingen.’


Dé definitie van authenticiteit bestaat niet

Een onderzoek naar authenticiteit is niet eenvoudig. Het is een begrip waar in de wetenschap weinig overeenstemming over bestaat. Gevraagd naar twee verschillende standpunten in dat debat, lacht De Bruyckere schamper. ‘Hah! Twee?! Hoeveel wil je er hebben? Het lijkt wel alsof iedere wetenschapper er een particuliere definitie van authenticiteit op nahoudt.’ Die slangenkuil heeft de pedagoog omzeild door juist naar de ervaren authenticiteit te kijken; die is uiteindelijk bepalend in de relatie tussen leerling en docent. Om die ervaren authenticiteit te ontleden, ging De Bruyckere met 42 zestien- tot achttienjarige leerlingen in gesprek. Vervolgens heeft hij die bevindingen kwantitatief getoetst bij 1.400 leerlingen uit alle drie de Vlaamse middelbare schoolniveaus.


Geen robots

Als het promotieonderzoek iets aan de pedagoog duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel het belang van docenten in het leerproces van de leerling. ‘We kunnen het onderwijs wel doen verschralen tot een fabrieksmatig proces waarin robots leerlingen klaarstomen voor de ene toets na de ander, maar daarmee ontzeg je het onderwijs zijn grootste verdienste. School is meer dan het opdoen van kennis, het is ook een plek waar je leert wat het is om mens te zijn in een sociale context. In dat burgerschapsvormingsproces is de docent onmisbaar.’

Pedro de Bruykere is pedagoog en jongerenonderzoeker aan de Arteveldehogeschool in Gent. Hij schreef het boek ‘Jongens zijn slimmer dan meisjes (en andere mythes over leren en onderwijs)’.

Tekst Marieke Buijs
Foto Marleen Daniels

Idealisten. U ook?

Bent u een idealist die wil kennismaken met de Vereniging Openbaar Onderwijs? Vraag dan het proeflidmaatschap aan voor een jaar, voor maar 15 euro. U abonneert zich dan op het magazine Onze School. Als welkomstgeschenk sturen wij u een mooi notitieboekje toe.

Neem een abonnement

 


Naar boven

Deel |